Relacja z III seminarium eksperckiego „Zarządzanie środowiskiem przyrodniczym w JST z wykorzystaniem danych”
W dniach 3–4 września 2026 r. w Gdańsku odbyło się kolejne seminarium organizowane w ramach projektu „Samorząd Otwarty na Dane”. Tym razem punktem wyjścia do rozmowy o danych były wyzwania związane z zarządzaniem środowiskiem przyrodniczym oraz adaptacją miast do zmian klimatu. W programie znalazły się zarówno nowe obowiązki związane z miejskimi planami adaptacji, jak i praktyczne przykłady wykorzystania danych satelitarnych, statystyki publicznej, modeli 3D, Internetu Rzeczy, systemów informacji przestrzennej czy sztucznej inteligencji.
Pierwszy dzień miał formę prezentacji i dyskusji z udziałem przedstawicieli administracji centralnej, samorządów, instytucji publicznych oraz środowiska naukowego. Drugiego dnia uczestnicy pracowali warsztatowo – nad wykorzystaniem danych przestrzennych i satelitarnych do mierników MPA oraz nad procesami środowiskowymi w Architekturze Informacyjnej Samorządu.
Kluczowe wnioski z seminarium:
- Dobry miejski plan adaptacji zaczyna się od dobrej diagnozy: Sam dokument nie może być celem samym w sobie. Podstawą powinny być aktualne i możliwie szczegółowe dane o klimacie, hydrologii, pokryciu i użytkowaniu terenu, infrastrukturze, zieleni oraz mieszkańcach. Problemem pozostaje przede wszystkim ich rozproszenie, różna jakość, częstotliwość aktualizacji i trudność w łączeniu zbiorów pochodzących z wielu instytucji.
- Nie zawsze brakuje danych – często brakuje porządku w danych: Szczególnie wyraźnie było to widoczne w przypadku zieleni i błękitno-zielonej infrastruktury. Dane bywają przechowywane w różnych wydziałach i jednostkach, w różnych formatach, a część informacji pozostaje wręcz wiedzą poszczególnych pracowników. Dodatkowym problemem są niespójne definicje i klasyfikacje tych samych zjawisk.
- Dane satelitarne stają się realnym narzędziem pracy samorządu, ale trzeba obniżać próg wejścia do ich wykorzystania. Kierunek prezentowany przez Polską Agencję Kosmiczną zakłada przechodzenie od udostępniania surowych zobrazowań do gotowych produktów odpowiadających na konkretne potrzeby JST – m.in. związane z MPA, pokryciem terenu, kondycją roślinności czy miejską wyspą ciepła.
- Technologia jest najbardziej użyteczna wtedy, gdy zmienia sposób podejmowania decyzji. Modele 3D i cyfrowe bliźniaki mogą służyć do analizowania wariantów inwestycji, przewietrzania miasta, nasłonecznienia czy miejskiej wyspy ciepła, ale ich wartość zależy od aktualności, integracji i interoperacyjności danych. Z kolei przykład Wrocławia pokazał, jak system czujników IoT pozwala na bieżąco obserwować parametry miejskich akwenów – m.in. temperaturę, pH, zasolenie i przewodność wody.
- Dobre zarządzanie danymi usprawnia codzienną pracę urzędu. Gdański system GAIA pozwolił ujednolicić dane o drzewach pochodzące z różnych inwentaryzacji i przeglądów, stworzyć wspólną bazę oraz wykorzystać ją do monitoringu, analiz i opiniowania inwestycji. W Słupsku modele hydrologiczne i hydrauliczne stały się podstawą identyfikowania problematycznych fragmentów systemu odwodnienia, choć jednocześnie ujawniły, jak dużą barierą może być niepełna inwentaryzacja istniejącej infrastruktury.
- Automatyzacja i sztuczna inteligencja powinny wspierać, a nie zastępować weryfikację ekspercką. Pokazany przez Kielce model identyfikacji dachów azbestowych na zdjęciach lotniczych pozwala wychwycić potencjalne braki i nieaktualne wpisy w bazie azbestowej oraz wskazać obszary wymagające kontroli. Jednocześnie sam model nie jest traktowany jako nieomylne źródło danych – jego wyniki wymagają sprawdzenia przez człowieka.
- Porządkowanie danych warto zaczynać od procesów, w których są one rzeczywiście wykorzystywane. Podczas warsztatów dotyczących Architektury Informacyjnej Samorządu uczestnicy analizowali m.in. przygotowanie MPA, strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko i ustanawianie form ochrony przyrody, identyfikując dane potrzebne na kolejnych etapach oraz dane powstające w wyniku realizacji procesu. Dyskusja pokazała również, że nawet jeśli samorząd zleca przygotowanie specjalistycznego opracowania na zewnątrz, nadal potrzebuje własnych kompetencji do zdefiniowania wymagań, zgromadzenia danych i oceny otrzymanego rezultatu.
Gdańskie seminarium pokazało, że w zarządzaniu środowiskiem coraz rzadziej problemem jest całkowity brak informacji. Znacznie częściej wyzwaniem staje się odnalezienie właściwych danych, zapewnienie ich jakości i aktualności, uzgodnienie znaczenia poszczególnych pojęć oraz połączenie danych pochodzących z wielu systemów i jednostek.
To właśnie uporządkowanie całego cyklu pracy z danymi – od ich pozyskania i standaryzacji, przez analizę, aż po wykorzystanie w decyzjach i komunikacji z mieszkańcami – wydaje się jednym z najważniejszych warunków skutecznego, opartego na danych zarządzania środowiskiem w samorządach.
Zapraszamy do obejrzenia fotorelacji z pierwszego dnia wydarzenia.
Zdjęcia z drugiego dnia seminarium udostępnimy w najbliższych dniach.
Projekt „Samorząd otwarty na dane” jest dofinansowany ze środków Unii Europejskiej, realizowany w ramach działania 2.5 Wsparcie umiejętności cyfrowych w Programie FERC 2021-2027.
#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie #SODa