Dane miejskie w praktyce. Podręcznik dla samorządów

Współczesne miasta stoją w obliczu dynamicznych zmian, które niosą ze sobą nowe wyzwania, ale także wyjątkowe możliwości. Jednym z najważniejszych zasobów XXI wieku stały się dane – generowane w ogromnych ilościach przez mieszkańców, instytucje publiczne, przedsiębiorstwa czy nowoczesne technologie.

Wykorzystanie danych miejskich odgrywa coraz większą rolę w skutecznym zarządzaniu miastami. Jednak efektywne zarządzanie tym zasobem oraz należyte wykorzystanie wymaga odpowiednich narzędzi, wiedzy i podejścia. Chociaż wciąż istnieją liczne bariery, to widoczny postęp w ostatnich latach pokazuje rosnącą świadomość i możliwości w tym obszarze. Niniejszy podręcznik ma na celu nie tylko zidentyfikowanie kluczowych wyzwań, ale przede wszystkim przedstawienie praktycznych rozwiązań, które uczynią dane strategicznym zasobem rozwoju miast. Inteligentne miasta przyszłości będą budowane dzięki odwadze, innowacyjnemu podejściu oraz zaangażowaniu wszystkich interesariuszy. Wierzymy, że ta publikacja stanie się ważnym krokiem w tym kierunku.

Podręcznik stworzyliśmy z kilku istotnych powodów. Po pierwsze, wolumen danych wytwarzanych przez miasta, dla miasta i o mieście stale rośnie. Niestety, nie zawsze przekłada się to na ich efektywne wykorzystanie. Każdego dnia generowana jest ogromna ilości informacji wynikających z bieżącej pracy urzędników, danych pozyskiwanych przez sieci czujników, w trakcie realizowanych projektów czy bezpośrednio od mieszkańców. Największym wyzwaniem nie jest zatem brak danych, lecz wiedza, jak je gromadzić oraz do czego i w jaki sposób je wykorzystać, aby mogły być ponownie, efektywnie użyte.

Zatem pomimo dostępności nowoczesnych technologii wiele samorządów boryka się z ograniczeniami w wykorzystaniu danych. Często są to problemy związane z brakiem zasobów ludzkich czy świadomości, jak dane mogą wspierać zarządzanie. Obserwujemy też jednak coraz więcej inspirujących przykładów dostarczanych bezpośrednio przez polskie miasta, a konkretniej rzecz ujmując – przez liderów i lokalnych ewangelistów zmian.

To właśnie ci liderzy stali się współautorami naszego podręcznika, dzięki czemu stworzyliśmy unikatową lekturę tworzoną przez praktyków i dla praktyków.

Niniejsza lektura stanowi także naturalną kontynuację publikacji Zarządzanie danymi w miastach. Podręcznik dla samorządów, która skupiała się na odpowiednim przygotowaniu danych i poprawie ich jakości. W nowej publikacji stawiamy kolejny krok: próbujemy dobrze przygotowane dane wykorzystać do podejmowania konkretnych decyzji. Z tego względu podręcznik został podzielony na dziewięć merytorycznych rozdziałów, każdy poświęcony innemu obszarowi funkcjonowania miasta. Początkowe rozdziały zawierają informacje bazowe opisujące definicje i procesy, a dalsza część podręcznika zawiera przykłady wykorzystania danych z różnych obszarów przygotowane przez samorządowców oraz ekspertów.

Mamy nadzieję, że Dane miejskie w praktyce. Podręcznik dla samorządów będzie przydatnym narzędziem wykorzystywanym w pracy samorządowców, a także posłuży za źródło inspiracji do nowych, kolejnych dobrych praktyk użycia danych miejskich.

Podręcznik został objęty honorowym patronatem Ministra Cyfryzacji.

Publikacja powstała w ramach projektu „Operacjonalizacja Systemu Zarządzania Rozwojem Polski. Udoskonalenie i wprowadzenie innowacyjnych i skutecznych rozwiązań do systemu społeczno-gospodarczego i przestrzennego w ramach długookresowego programowania polityki rozwoju” (GOSPOSTRATEG-III/0032/2020 – 00), współfinansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach Strategicznego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych „Społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków” GOSPOSTRATEG, realizowany przez Konsorcjum w składzie: Instytut Rozwoju Miast i Regionów (Lider Konsorcjum), Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej oraz Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy

Wersja EPUB: Dane miejskie w praktyce. Podręcznik dla samorządów EPUB

• Akty prawne Rozporządzenie Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 8 listopada 2019 r. w sprawie wykazu nieruchomości przekazywanego Krajowemu Zasobowi Nieruchomości (Dz. U. 2019 poz. 2300 ze zm.). 

• Biuletyn Informacji Publicznej Miasta Krakowa, b.d., Pełnomocnik Prezydenta Miasta Krakowa ds. Transformacji Cyfrowej Jarosław Bułka. Dostępne na: https://www.bip.krakow.pl/?dok_id=107101 [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Biuro Rozwoju Gdańska, 2022, Mapy dostępności pieszej do przystanków transportu zbiorowego w Gdańsku. Dostępne na: https://www.brg.gda.pl/wizje-opracowania-i-polityki-miejskie/mobilnosc/2170-mapy-dostepnosci-pieszej-do-przystankow-transportu-zbiorowego-w-gdansku [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Bocheński T., 2018, Badania dostępności transportowej ze szczególnym uwzględnieniem kolei, „Stare i nowe” problemy badawcze w geografii społeczno-ekonomicznej, 8, 103-121. 

• Ciupa S., 2021, Rola danych w zarządzaniu miastem, [w:] W. Łachowski (red.), Zarządzanie danymi w miastach. Podręcznik dla samorządów, Kraków-Warszawa, Instytut Rozwoju Miast i Regionów. 

• Ciupa S., 2021, Struktura organizacyjna urzędu w zakresie zarządzania danymi, [w:] W. Łachowski (red.), Zarządzanie danymi w miastach. Podręcznik dla samorządów, Kraków-Warszawa, Instytut Rozwoju Miast i Regionów. 

• Copernicus Data Space Ecosystem. Dostępne na: https://www.dataspace.copernicus.eu [data dostępu: 3.03.2025]. 

• Czym są SUMP-y. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/infrastruktura/czym-sa-sump-y [data dostępu: 19.02.2025]. 

• DAMA International, 2024, DAMA Data Management Knowledge System Guide (Original Book 2nd Edition). Dostępne na: https://www.dama.org/content/body-knowledge [data dostępu:18.02.2025]. 

• Dataedo Data Cartoons, 2023. Dostępne na: https://www.dataedo.com/cartoon [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Data Quality Solutions. Dostępne na: https://www.dataqualitysolutions.com [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Deepness: Deep Neural Remote Sensing. Dostępne na: https://www.qgis-plugin-deepness.readthedocs.io/en/latest [data dostępu: 24.02.2025]. 

• Dublin Core, 2020, DCMI Metadata Terms [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1024 z dnia 20 czerwca 2019 r.w sprawie otwartych danych i ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (Dz. Urz. UE L 172 z 26.06.2019, s. 56). 

• Dzięcioł F., 2024, Data Management vs Data Governance, czyli czym różni się Zarządzanie Danymi i Ład Danych. Dostępne na: https://www.damapoland.org/data-management-vs-data-governance-czyli-czym-rozni-sie-zarzadzanie-danymi-i-lad-danych [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Emilio N., b.d., Medallion Architecture: Data Lakehouse, Data Mesh and Data Quality. Dostępne na: https://www.blog.bismart.com/en/medallion-architecture [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Geoportal krajowy. Dostępne na: https://www.mapy.geoportal.gov.pl/imap/Imgp_2.html [data dostępu: 3.03.2025]. 

• Geoportal Miast i Regionów Obserwatorium Polityki Miejskiej IRMiR. Dostępne na: https://www.geoportal.miasta.pl/mapy [data dostępu: 3.03.2025]. 

• https://www.download.geofabrik.de/europe/poland.html [data dostępu: 3.03.2025]. 

• Kasprzak A., 2019, Data Vault 2.0 jako nowa metodyka projektowania i implementowania hurtowni danych. Dostępne na: https://www.gft.com/pl/pl/blog/data-vault-2 – 0-jako-nowa–metodyka-projektowania-i-implementowania-hurtowni-danych [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Kasprzak J., b.d., Projektowanie i normalizacja bazy danych. Dostępne na: https://www.sqlpedia.pl/projektowanie-i-normalizacja-bazy-danych [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Komosiński A., 2022, Analiza dostępności transportem publicznym w Poznaniu, praca magisterska napisana pod kierunkiem dra hab. Adama Radzimskiego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. 

• Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Europejska strategia w zakresie danych, COM/2020/66final. 

• Liderman K., 2012, Bezpieczeństwo informacyjne, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN. 

• Lyn A., 2024, Slow design – Immersyjny Kod Better. Praca doktorska napisana pod kier. prof.dr hab. Beaty Gibały-Kapeckiej na Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie. 

• Łachowski W., Jastrzębska B., 2021, Inwentaryzacja danych w wybranych średnich miastach Polski, Urban Development Issues, 69, 63-76. https://www.doi.org/10.51733/udi.2021.69.06. 

• Łachowski W., Pistelok P., Dziadowicz K., 2022, Zarządzanie miastem z wykorzystaniem danych, Badania Obserwatorium Polityki Miejskiej, Kraków-Warszawa, Instytut Rozwoju Miast i Regionów. https://doi.org/10.51733/opm.2022.02. 

• Łachowski W., 2021, Inwentaryzacja danych z miejskich z wykorzystaniem formularza inwentaryzacji, [w:] W. Łachowski (red.), Zarządzanie danymi w miastach. Podręcznik dla samorządów, Kraków-Warszawa, Instytut Rozwoju Miast i Regionów. 

• Łachowski W., 2021, Zarządzanie danymi w miastach. Podręcznik dla samorządów, Kraków-Warszawa, Instytut Rozwoju Miast i Regionów. 

• Łachowski W., 2021, Zarządzanie danymi w miastach. Podręcznik dla samorządów, Kraków-Warszawa, Instytut Rozwoju Miast i Regionów. 

• Mapa Katowic MSZ – KIIP. Dostępne na: https://www.katowice.eu/dla-mieszka%C5%84ca/za%C5%82atw-spraw%C4%99/wg/mapa-katowic-msz-kiip [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Mapbox. Dostępne na: https://www.mapbox.com/ [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Mayank S., 2023, Understanding Data Warehouses, Data Lakes, and Lakehouses: A Comprehensive Guide. Dostępne na: https://www.linkedin.com/pulse/understanding-data-warehouses-lakes-lakehouses-guide-mayank-shukla [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Miazga A., Dziadowicz K., Pistelok P., 2022, Cyfryzacja urzędów miast, Badania Obserwatorium Polityki Miejskiej, Kraków-Warszawa, Instytut Rozwoju Miast i Regionów. https://doi.org/10.51733/opm.2022.01. 

• Miejski System Informacji Przestrzennej w Gliwicach. Dostępne na: https://www.msip.gliwice.eu/ [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Najwyższa Izba Kontroli, 2017, Kształtowanie krajobrazu i przestrzeni publicznej w miastach. Dostępne na: https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/16/074/LWA/ [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Najwyższa Izba Kontroli, 2019, Zarządzanie bezpieczeństwem informacji w jednostkach samorządu terytorialnego. Dostępne na: https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/18/006 [data dostępu:18.02.2025]. 

• Najwyższa Izba Kontroli, 2024, Zarządzanie Reklamą w Przestrzeni Publicznej. Dostępne na: https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/23/079/ [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Narodowe Standardy Cyberbezpieczeństwa. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/baza-wiedzy/narodowe-standardy-cyber [data dostępu: 18.02.2025]. 

• OpenStreetMap. Dostępne na: https://www.openstreetmap.org [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Open Data Inception – 2600+ Open Data Portals Around the World. Dostępne na: https://www.opendatainception.io [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Otwarte Danie Gdynia, b.d., Chief Data Officer – Pełnomocnik Prezydenta ds. otwartych danych. Dostępne na: https://www.otwartedane.gdynia.pl/chief-data-officer [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Portal Kraków, 2015, Otwarte dane i co dalej? Dostępne na: https://www.krakow.pl/aktualnosci/183201,30,komunikat,otwarte_dane_i_co_dalej.html [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Portal Otwarte Dane, 2024, Przewodnik dla dostawców danych. Dostępne na: https://www.dane.gov.pl/pl/knowledgebase/useful-materials/nowy-przewodnik-dla-dostawcow-danych [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Portal Otwarte Dane. Dostępne na: https://www.dane.gov.pl/pl [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Portal Solarmap. Dostępne na: https://www.portal.solarmap.pl/mswidnica [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Punkt informacyjny DGA. Dostępne na: https://www.dane.gov.pl/pl/dga [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Quick OSM. Dostępne na: https://www.plugins.qgis.org/plugins/QuickOSM [data dostępu: 3.03.2025]. 

• Repozytorium 1. Animacja pokazująca zmieniającą się w czasie dostępność transportową pływalni. Dostępne na: https://www.drive.google.com/file/d/1-cvL7BOAGmgH11GWyLdOtkNw-NeRVbVat/view?usp=sharing [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 maja 2024 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych (Dz. U. 2024 poz. 773). 

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). 

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/868 z dnia 30 maja 2022 r. w sprawie europejskiego zarządzania danymi i zmieniające rozporządzenie (UE) 2018/1724 (akt w sprawie zarządzania danymi) (Dz. Urz. UE L 152 z 03.06.2022, s. 1, Dz. Urz. UE L 132 z 17.05.2023, s. 89 oraz Dz. Urz. UE L 90204/2023 z 21.12.2023, s. 1). 

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2017/2394 i dyrektywy (UE) 2020/1828 (akt w sprawie danych) (Dz. U. rz. UE L 71 z 22.12.2023, s. 1). 

• Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2011 r. w sprawie instrukcji kancelaryjnej, jednolitych rzeczowych wykazów akt oraz instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów zakładowych (Dz. U. 2011 nr 14 poz. 67). Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r.o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. 2006 nr 227 poz. 1658 ze zm.). 

• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2022 r. w sprawie portalu danych (Dz. U. 2022 poz. 2415). 

• Samulska J., 2021, Otwarte Dane. Techniki racjonalnego klasyfikowania i udostępniania, Kraków-Warszawa, Instytut Rozwoju Miast i Regionów. 

• Serwis mapowy m. st. Warszawy. Dostępne na: https://www.mapa.um.warszawa.pl [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Strona Copernicus Land Monitoring Service (https://land.copernicus.eu/en) -> CLMS portfolio -> Land Cover and Land Use Mapping -> Tree Cover Density (High Resolution Layer Tree Cover Density) [data dostępu: 19.02.2025]. 

• Strona Ministerstwa Klimatu i Środowiska (https://www.gov.pl/web/klimat) -> Co robimy -> Adaptacja do zmian klimatu -> Przyrodniczo-klimatyczne wskaźniki zrównoważonego rozwojumiast. Przewodnik dla miast [data dostępu: 19.02.2025]. 

• System informatyczny STRADOM. Warszawa Oficjalny portal miasta. Dostępne na: https://www.um.warszawa.pl [data dostępu:19.02.2025]. 

• System Querona. What is data integration?, b.d. Dostępne na: https://www.sap.com/poland/products/technology-platform/what-is-enterprise-integration/data-integration.html [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Środowisko i adaptacja do zmian klimatu. Redakcja Agnieszka Rzeńca, Agnieszka Sobol, Piotr Ogórek, Instytut Rozwoju Miast i Regionów, Dostępne na: https://www.obserwatorium.miasta.pl/wp-content/uploads/2021/10/Raport-o-stanie-polskich-miast.-Srodowisko-i-adaptacja–do-zmian-klimatu-OPM.pdf [data dostępu: 3.03.2025]. 

• Urząd miasta st. Warszawy, Strefa Czystego Transportu w Warszawie, Wymogi i obszar. Dostępne na: https://www.transport.um.warszawa.pl/wymogi-sct [data dostępu: 19.02.2025] 

• Ustawa z dnia z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (Dz. U. 2023 poz. 1524). 

• Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym (Dz. U. 2024 poz. 545 ze zm.). 

• Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. 2018 poz. 1000). 

• Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacjisektora publicznego (Dz. U. 2022 poz. 1524). 

• Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (Dz. U. 2021 poz. 1641). 

• Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. 1991 nr 9 poz. 31). 

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. 2017 poz. 59). 

• Ustawa z dnia 16 kwietnia 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020 poz. 782). 

• Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. 2024 poz. 1026 ze zm.). 

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2024 poz. 1145). 

• Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. 2003 nr 80 poz. 717). 

• Ustawa z dnia 4 marca 2010 r. o infrastrukturze informacji przestrzennej (Dz. U. 2010 nr 76 poz. 489). 

• Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz. U. 2018 poz. 1560. 

• Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. 2010 nr 182 poz. 1228). 

• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. 2001 nr 112 poz. 1198). 

• Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 nr 16 poz. 95). 

• Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 nr 16 poz. 95). 

• Wikipedia, 2024, Lista miast w Polsce. Dostępne na: https://pl.wikipedia.org/wiki/Miasta_w_Polsce [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Wtyczka do QGIS Quick OSM. Dostępne na: https://www.gis-support.pl/baza-wiedzy-2/wtyczki-do-qgis/quick-osm [data dostępu: 3.03.2025]. 

• Załączniki nr 1 i 2 do Uchwały Rady Miasta Poznania nr L/894/VIII/2021 z dnia 6 lipca 2021 r. 

• Załącznik do Programu otwierania danych na lata 2021-2027, 2021. Dostępne na: https://www.dane.gov.pl/pl/knowledgebase/useful-materials/program-otwierania-danych-na-lata-2021-2027 [data dostępu: 18.02.2025]. 

• Zarządzenie Nr 3154/18 z dnia 23 listopada 2018 r. w sprawie realizacji „Strategii Rozwoju Krakowa. Tu chcę żyć. Kraków 2030”.